महिनावारी हुँदा के कुरामा ध्यान दिने ?

संन्जिप कापर

काठमाडौं , चैत २९ गते 

सामान्यतया किशोरी अवस्थामा प्रवेश गरेपछि महिलाहरूमा महिनावारी चक्र सुरु हुन्छ । महिनावारी एक प्राकृतिक प्रक्रिया हो । हरेक महिलामा महिनावारी हुने समयावधि फरक हुन्छ ।

जस्तै, एउटा महिलाको महिनावारी २८ दिनमा भयो भने अर्को महिलाको २६ दिनमा हुन सक्छ । कसैकसैको ३२ देखि ३४ दिनसम्म पनि हुन सक्छ । हामीले २६ दिनदेखि ३५ दिनसम्म हुने महिनावारीलाई नर्मल मान्छौँ । कुनै महिलाहरू आत्तिएर मेरो चार–पाँच दिन महिना बढी नाघ्यो भन्नुहुन्छ । तर, आत्तिनु पर्दैन, ३५ दिनसम्म हामी त्यसलाई नर्मल नै मान्छौँ । 

कुनै महिलाको रक्तश्राव निकै कम हुन्छ भने कसैको दुई–तीन दिनमै रोकिन्छ । कसैलाई अति रक्तस्राव हुन्छ । कोही अति दुखाईले अस्प्ताल पनि पुग्छन् । रक्तश्राव हुँदा एकदम गन्ध आउने, बान्ता हुने, खाना नरुच्ने हुन्छ । यो समयमा रिंगटा लाग्ने पनि हुन सक्छ । 

महिनावारीको क्रममा महिलाले सरसफाइमा विशेष ध्यान दिनु आवश्यक छ । महिनावारी हुँदा प्रयोग गरिने प्याडदेखि सरसफाइका क्रममा ध्यान नदिँदा यसले विभिन्न रोगको जोखिम पनि निम्त्याउन सक्छ । सरसफाइमा ध्यान नदिए कीटाणुहरू पाठेघरमा जान सक्छ । जसले गर्दा इन्फेक्सन हुन सक्छ । 

• के–के कुरामा ध्यान दिने ?

 महिनावारी हुँदा सरसफाइमा धेरै ध्यान दिनुपर्छ । 

 दुईदेखि तीन घन्टाभित्रमा प्याड परिवर्तन गर्ने । 

 कपडाको प्याड प्रयोग गरिएको छ भने राम्रोसँग धुने । लामो समय एउटै कपडा प्रयोग नगर्ने । 

 झोलिलो तथा पोषिलो खानेकुरा खाने । प्रशस्त मात्रामा पानी पिउने । 

 त्यसैले यो वेला पर्याप्त मात्रामा पौष्टिक आहार खानुपर्छ । विशेषगरी, अन्डा, माछा–मासु, हरियो सागसब्जी र फलफूल खान आवश्यक छ । 

 रक्तअल्पता हुनबाट बच्न नियमित रूपमा आइरन, फोलिक एसिड, भिटामिन आदि खान सकिन्छ ।

 धेरै दुखाइ छ भने आराम गर्ने । धेरै दुखाइ÷वाकवाकी हुनेलगायतको समस्या देखिएमा चिकित्सकको सल्लाह लिने र औषधि सेवन गर्ने । 

• पर्याप्त आराम

महिनावारीको वेला दैनिक जीवनमा आइपर्ने सामान्य काम गर्दा केही फरक पर्दैन । तर, शरीरलाई भारी पर्ने काम भने गर्नु हुँदैनन् । सामान्य अवस्थाभन्दा यो वेला शरीरमा कमजोरीपन देखापर्ने भएकाले साविकभन्दा बढी आराम गर्नुपर्ने हुन्छ ।

• यसकारण गडबडी

 कहिलेकाहीँ महिनावारीमा गडबडी आउँछ । यस्तो प्रायः किशोरावस्थामा हुन्छ । उनीहरूमा शारीरिक परिपक्वता नहुँदा महिनावारी ढिलो–चाँडो हुने गर्छ ।

 कतिपय महिलामा त पहिलोपटक महिनावारी भएपछि दुई–चार वर्ष नै हुँदैन । यस्तो अवस्थापछि पनि फेरि नियमित हुन सक्छ । यो सामान्य प्रक्रिया हो, समान्यतया यसले स्वास्थ्यमा केही असर गर्दैन । तर, कतिपय अवस्थामा भने एक्कासि महिनावारीमा गडबडी आउन सक्छ । यसरी घटबड हुनुमा उमेर पनि कारक हो । 

 ब्रेनदेखि ओभरीसम्मका मेकानिजम परिपक्व नहुन्जेल महिनावारी नियमित हुँदैन । त्यस्तै, गर्भसँग सम्बन्धित समस्या जस्तै– गर्भपतन, सुत्केरी हुने र सालनालबाट उत्पन्न हुने ट्युमरका कारण पनि महिनावारीमा गडबडी आउन सक्छ । 

 परिवार नियोजनका साधनको अनियमित प्रयोग र त्यसको साइड इफेक्टले समेत महिनावारी अनियमित हुन्छ । प्रजनन तथा यौनअंगको संक्रमण, प्रजनन अंगमा हुने ट्युमर तथा हार्मोनल औषधिको प्रयोगले पनि अनियमित हुन्छ ।